KARAŞAŞ ANA TÜRBESİ

Günümüzde Şımkent’in doğu kesiminde yer alan bir mahalle olan eski Sayram köyünde, Güney Kazakistan’ın en saygı duyulan anıtlarından biri yükselmektedir –Karaşaş Ana Türbesi. Bu yapı, şehrin başlıca “kadınlara adanmış” anıtı olup, büyük mutasavvıf düşünür Hoca Ahmet Yesevî’nin annesine ithaf edilmiştir.

Gerçek adı Ayşe Bibi olan Karaşaş Ana (Taraz’daki aynı isimli tarihî şahsiyetle karıştırılmamalıdır), İbrahim Ata’nın eşi ve Türk dünyasının gelecekteki manevi önderi Hoca Ahmet Yesevî’nin annesiydi. Özel bir yaşam enerjisine sahip olduğu, insanları iyileştirebildiği, rüyaları yorumlayabildiği ve her zaman ihtiyaç sahiplerine yardım ettiği söylenir. Anneliğin ve kadın bilgeliğinin bir sembolü olarak kabul edilmiştir. Her yıl binlerce kadın, çocuk sahibi olmak ve aile huzuru için dua etmek amacıyla türbeyi ziyaret etmektedir.

Karaşaş Ana’nın mezarının bulunduğu yerdeki ilk yapı 13. yüzyılda inşa edilmiştir. Zamanla iklim koşulları ve yer altı sularının etkisiyle ciddi şekilde zarar görmüştür. 19. yüzyılda yapı, dönemin en kaliteli malzemeleri kullanılarak yeniden inşa edilmiştir. Beyaz pişmiş tuğlalar türbeye özel bir saflık ve hafiflik kazandırırken, ahşap unsurlar ve oyma süslemeler günümüze kadar oldukça iyi korunmuştur.

Türbenin ölçüleri 27 × 27 metre olup yüksekliği yaklaşık 5 metredir. Kasnak üzerine oturtulmuş kubbe, mimari kompozisyona uyumlu bir şekilde yerleştirilmiştir. Portal, geç ortaçağ mimari geleneklerine göre tasarlanmıştır. Girişin sol tarafında, açık bir kitap şeklinde yapılmış granit bir kaide bulunmaktadır; üzerinde Kur’an ayetleri Arapça olarak ve Kazakça çevirileriyle birlikte işlenmiştir.

Karaşaş Ana sadece kendi döneminin saygı duyulan bir kadını değil, aynı zamanda eğitimin destekleyicisiydi. Halk arasında öğrenmeyi teşvik etmiş ve örnek davranışlarıyla insanlara ilham vermiştir. Günümüzde onun türbesi, Türkistan bölgesinde önemli bir manevi ziyaret (ziyaretgâh) merkezi olarak kabul edilmektedir .