Kazakistan Cumhuriyeti, Türkistan bölgesiУл: -

BABA ATA CAMI-TÜRBESI

Baba Ata Cami-Türbesi (Kazakça: “Baba ata meşit-kesenesi”), Kazakistan’ın Türkistan bölgesine bağlı Suzak ilçesindeki Baba Ata köyünde, Baba Ata Nehri’nin sol kıyısında yer alan bir mimari anıttır. Yerel halk, anıtın adını XIV. yüzyılda burada yaşamış İslam davetçisi İshak Ata ile ilişkilendirir. Kazak hocalarının şecerelerine göre İshak Ata, Ahmet Yesevi’nin uzak atalarından biri sayılmaktadır.

Günümüzdeki cami-türbe, XVII–XIX. yüzyıllara ait eski bir yapının yerine 1893 yılında inşa edilmiştir. 1930’lu yıllarda yürütülen ateist politikalar sırasında, tarihî yapının tuğlaları Suzak rayon komitesinin binasının yapımında kullanılmıştır. Ayrıca XVII–XVIII. yüzyıllara ait yapının büyük bir kısmı yıkılmıştır. Baba Ata cami-türbesinin üst kısmının tamamen yıkılması ise yerel halkın üst makamlara yaptığı başvurular sayesinde durdurulmuştur. Daha sonra yapı depo olarak kullanılmıştır.

1982 yılında türbe, Kazakistan SSC’nin cumhuriyet düzeyindeki tarih ve kültür anıtları listesine alınarak devlet korumasına geçirilmiştir. Bağımsızlıktan sonra bu eşsiz Orta Çağ yapısında restorasyon ve çevre düzenleme çalışmaları yapılmıştır. Günümüzde önemli ziyaret turizmi merkezlerinden biri hâline gelmiştir.

Yapı, kare planlı olup pişmiş tuğladan kireç-alabaster harcıyla inşa edilmiştir. Türbenin plan şeması ve genel kompozisyonunda, Hoca Ahmet Yesevi Türbesi kompleksine özgü mimari geleneklerin sürdürüldüğü görülmektedir.

Yapı iki kubbeli olup, kademeli yükselen bir kütleye sahiptir. İç mekân düzenini yansıtan bu yapı, öne doğru çıkıntı yapan geniş portal kısmıyla dikkat çeker. Ana vurgu, sekizgen kasnak üzerine oturtulmuş, küresel-koniksal kubbe ile örtülü cami bölümüne verilmiştir.

Ana cephe, anıtsal bir portal ile vurgulanmıştır. Köşelerde üç çeyrekli kulecikler ve payandalar arasında üç katlı duvar yüzeyleri yer almaktadır. Boyuna eksen boyunca planlanan yapı; cami salonu, yan tarafta kubbeli anı odasına sahip türbe bölümü ve payandalar içine yerleştirilmiş yardımcı mekânlardan oluşmaktadır.

Cami ve türbenin iç kısmında kare planlı mekânlar boyunca kemerli nişler, ayrıca konsol-hücre tekniğiyle oluşturulmuş kemerli geçiş unsurları bulunmaktadır. Mekânların duvarları sıvanmış ve badana edilmiştir. Mihrap nişi, panolar, “kırma” tekniğinde yapılmış bitkisel süslemeler ve Arapça yazılarla bezenmiştir.